Šta je VO₂ max?

VO₂ max je maksimalna količina kiseonika koju organizam može da unese, transportuje i iskoristi tokom

progresivno rastućeg maksimalnog fizičkog napora. Najčešće se izražava u mL/kg/min, odnosno u mililitrima

kiseonika po kilogramu telesne mase u minuti. U praksi, VO₂ max predstavlja kapacitet celog sistema: pluća,

srca, krvi, krvnih sudova, mišića i mitohondrija.

Kada osoba radi test opterećenja do maksimuma, telo pokušava da poveća potrošnju kiseonika kako bi

proizvelo energiju aerobnim putem. U jednom trenutku potrošnja kiseonika više ne raste proporcionalno

opterećenju. Taj plato ili najviša zabeležena vrednost predstavlja VO₂ max ili VO₂ peak, zavisno od protokola i

kriterijuma testa.

Za sportistu VO₂ max nije samo broj na papiru. On pokazuje kolika je fiziološka rezerva organizma, koliko dugo

može da se održava visok intenzitet, koliko brzo se sportista oporavlja između napora i koliko efikasno telo

koristi kiseonik za proizvodnju energije.

‍

‍

‍

Zašto je VO₂ max važan u sportu?

U sportu se VO₂ max najčešće povezuje sa izdržljivošću, ali njegova uloga je šira. On utiče na sposobnost

ponavljanja sprintova, oporavak između rundi, toleranciju na visok tempo, održavanje tehničke preciznosti pod

zamorom i kapacitet sportiste da podnese veći trenažni obim.

Kod sportova izdržljivosti, kao što su trčanje, biciklizam, triatlon i veslanje, VO₂ max je jedan od glavnih

limitirajućih faktora performansi. Kod timskih i borilačkih sportova nije jedini faktor, ali je izuzetno važan jer

sportista mora više puta da ulazi u visoki intenzitet i da se brzo vraća u funkcionalno stanje.

Kod MMA borca, boksera ili rvača, visok VO₂ max omogućava bolji oporavak između eksplozivnih razmena,

pokušaja rušenja, klinča i rundi. Kod fudbalera pomaže u održavanju visokog intenziteta presinga, sprintova,

promena pravca i tehničkih odluka u završnici utakmice. Kod košarkaša i rukometaša doprinosi ponovljenim

ubrzanjima, bržem oporavku između akcija i stabilnijem izvođenju pod zamorom.

‍

VO₂ max nije jedini parametar performansi

Važno je naglasiti da visok VO₂ max ne garantuje automatski vrhunsku sportsku performansu. Dva sportista

mogu imati sličan VO₂ max, ali različit rezultat zbog laktatnog praga, ekonomičnosti kretanja, tehnike, snage,

neuromišićne efikasnosti, taktike i psihološke sposobnosti da održe intenzitet.

Zato se VO₂ max u ozbiljnoj sportskoj dijagnostici ne posmatra izolovano. Potrebno je analizirati i ventilatorne

pragove, pulsne zone, RER, ekonomičnost, subjektivni osećaj napora, oporavak pulsa i specifične zahteve

sporta.

‍

Zašto je VO₂ max važan za dugovečnost?

U kontekstu dugovečnosti, VO₂ max je jedan od najvažnijih pokazatelja kardiorespiratornog fitnesa. Naučna

literatura već decenijama pokazuje da osobe sa višim kardiorespiratornim kapacitetom imaju manji rizik od smrti

iz svih uzroka, manji rizik od kardiovaskularnih bolesti i bolju funkcionalnu nezavisnost tokom starenja.

VO₂ max se može posmatrati kao mera biološke rezerve. Što je veći kapacitet srca, pluća, krvnih sudova i

mišića, organizam bolje podnosi stres, bolest, operaciju, infekciju, metabolički napor i proces starenja. Zbog

toga Američka asocijacija za srce predlaže da se kardiorespiratorni fitnes posmatra kao važan klinički vitalni

znak.

Nizak VO₂ max nije samo znak slabe kondicije. On može ukazivati na slabiju funkciju kardiovaskularnog

sistema, manji mišićni oksidativni kapacitet, lošiju metaboličku fleksibilnost i brže funkcionalno starenje. Sa

druge strane, povećanje kardiorespiratornog fitnesa kroz trening predstavlja jednu od najjačih nefarmakoloških

intervencija za zdravlje.

‍

FIT IN BUREAU pristup testiranju VO₂ max

U FIT IN BUREAU konceptu VO₂ max ne treba posmatrati samo kao sportski rezultat, već kao centralni marker

funkcionalnog kapaciteta. Testiranje preko ergospirometrije omogućava da se preciznije odrede individualne

zone opterećenja, ventilatorni pragovi i realna tolerancija napora. To je posebno važno kod sportista,

rekreativaca, osoba u procesu rehabilitacije i klijenata koji žele dugoročno zdravlje.

U praksi se VO₂ test može koristiti za procenu početnog stanja, programiranje treninga, praćenje napretka i

donošenje odluka o promeni trenažnog procesa. Kod sportista se akcenat stavlja na performanse i oporavak,

dok se kod longevity pristupa akcenat stavlja na kardiorespiratornu rezervu, metaboličko zdravlje i očuvanje

funkcionalne sposobnosti.

‍

‍

Kako se VO₂ max poboljšava?

VO₂ max se najviše poboljšava kombinacijom dobro programiranog aerobnog rada, intervalnog treninga visokog

intenziteta, progresije opterećenja, dovoljnog oporavka i adekvatne snage. Kod početnika i rekreativaca

napredak može biti veliki već kroz osnovni kontinuirani aerobni rad. Kod sportista je često potreban precizniji

stimulus, naročito kroz intervale blizu VO₂ max intenziteta i rad oko ventilatornih pragova.

Najčešće se koriste tri glavna pristupa: zona 2 za izgradnju aerobne baze, tempo/rad oko praga za toleranciju

intenziteta i HIIT za podizanje maksimalnog aerobnog kapaciteta. Optimalan odnos zavisi od sporta,

periodizacije, trenutnog stanja, povreda, oporavka i cilja.

‍

‍

VO₂ max je jedan od retkih parametara koji istovremeno pripada sportu, medicini, rehabilitaciji i longevity oblasti.

U sportu pokazuje kapacitet tela da podnese i ponavlja visok intenzitet. U zdravlju pokazuje koliko je snažan

kardiorespiratorni i metabolički sistem. U dugovečnosti pokazuje koliku rezervu organizam ima tokom starenja.

Zato VO₂ max ne treba posmatrati kao elitistički sportski broj. On je praktičan marker: koliko telo može da radi,

koliko brzo se oporavlja i koliko dobro podnosi fiziološki stres. Svako povećanje aerobnog kapaciteta, posebno

kod osoba sa niskim početnim nivoom, može imati značajan uticaj na kvalitet života, sportsku izvedbu i

dugoročno zdravlje.

Za FIT IN BUREAU pristup, najvažnije je da se VO₂ max meri, tumači i pretvara u konkretan plan. Sam broj nije

dovoljan. Prava vrednost testa nastaje kada se na osnovu VO₂ max, VT1, VT2, pulsa, RER-a i oporavka napravi

individualizovan program treninga, rehabilitacije ili longevity protokola.

‍

‍

1. Bassett DR, Howley ET. Limiting factors for maximum oxygen uptake and determinants of endurance performance. Medicine &

Science in Sports & Exercise. 2000.

2. Jones AM, Carter H. The effect of endurance training on parameters of aerobic fitness. Sports Medicine. 2000.

3. Helgerud J, Engen LC, Wisløff U, Hoff J. Aerobic endurance training improves soccer performance. Medicine & Science in

Sports & Exercise. 2001.

4. Laursen PB, Jenkins DG. The scientific basis for high-intensity interval training: optimising training programmes and maximising

performance. Sports Medicine. 2002.

5. Joyner MJ, Coyle EF. Endurance exercise performance: the physiology of champions. Journal of Physiology. 2008.

6. Buchheit M, Laursen PB. High-intensity interval training, solutions to the programming puzzle. Sports Medicine. 2013.

7. Milanović Z, Sporiš G, Weston M. Effectiveness of high-intensity interval training and continuous endurance training for VO₂max

improvements: a systematic review and meta-analysis. Sports Medicine. 2015.

8. MacInnis MJ, Gibala MJ. Physiological adaptations to interval training and the role of exercise intensity. Journal of Physiology.

2017.

9. Stöggl T, Sperlich B. Polarized training has greater impact on key endurance variables than threshold, high intensity, or high

volume training. Frontiers in Physiology. 2015.

10. Blair SN et al. Physical fitness and all-cause mortality. JAMA. 1989.

11. Myers J et al. Exercise capacity and mortality among men referred for exercise testing. New England Journal of Medicine.

2002.

12. Kodama S et al. Cardiorespiratory fitness as a quantitative predictor of all-cause mortality and cardiovascular events in healthy

men and women. JAMA. 2009.

13. Ross R et al. Importance of assessing cardiorespiratory fitness in clinical practice: a case for fitness as a clinical vital sign.

Circulation. 2016.

14. Imboden MT et al. Cardiorespiratory fitness and mortality in healthy men and women. Mayo Clinic Proceedings. 2018.

15. Mandsager K et al. Association of cardiorespiratory fitness with long-term mortality among adults undergoing exercise treadmill

testing. JAMA Network Open. 2018.

16. Kokkinos P et al. Cardiorespiratory fitness and mortality risk across the spectra of age, race, and sex. Journal of the American

College of Cardiology. 2022.

Doc. dr Marko Dimitrijević

FIT IN BUREAU

‍

‍

‍

‍